W grudniowym czasie, gdy ulice rozświetlają się świątecznymi dekoracjami, a dzieci wypatrują prezentów, warto przypomnieć sobie postać, od której wszystko się zaczęło – świętego Mikołaja z Miry, biskupa, którego życie było świadectwem cichej, głębokiej dobroci. Jego historia, choć przysłonięta przez komercyjny blask współczesnego „Santa Clausa”, wciąż inspiruje – także w Szczebrzeszynie, gdzie w miejscowym kościele pw. św. Mikołaja Biskupa znajduje się obraz przedstawiający tego świętego w jego pierwotnym, duchowym majestacie.
Biskup z Miry – życie pełne miłosierdzia
Święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku w Licji (dzisiejsza Turcja). Jako biskup Miry zasłynął z niezwykłej troski o ubogich, potrzebujących i dzieci. Najsłynniejsza legenda mówi o trzech córkach zubożałego ojca, którym Mikołaj potajemnie podarował sakiewki z pieniędzmi, ratując je od życia w nędzy. Jego pomoc była zawsze dyskretna – działał nocą, nie oczekując wdzięczności ani rozgłosu.
W czasach prześladowań chrześcijan miał trafić do więzienia, a po uwolnieniu uczestniczył w soborze nicejskim. Zmarł 6 grudnia około 343 roku – dzień ten do dziś obchodzony jest jako jego wspomnienie liturgiczne.
Najstarsze legendy o św. Mikołaju Biskupie
1. Trzy sakiewki dla córek ubogiego ojca
Najbardziej znana legenda mówi o trzech córkach zubożałego mieszczanina, które miały zostać oddane do domu publicznego, ponieważ ojca nie było stać na ich posag. Mikołaj, dowiedziawszy się o ich losie, nocą wrzucił przez okno (lub komin) sakiewkę z pieniędzmi – i tak trzykrotnie, ratując każdą z córek. Ten gest dał początek tradycji dawania prezentów w ukryciu.
2. Uratowanie marynarzy podczas burzy
Według innej legendy, Mikołaj ukazał się marynarzom podczas gwałtownej burzy na morzu. Modlitwa do świętego sprawiła, że burza ucichła, a statek bezpiecznie dotarł do portu. Dlatego Mikołaj stał się patronem żeglarzy i rybaków.
3. Ocalenie niesłusznie skazanych
Legenda mówi, że Mikołaj uratował trzech żołnierzy niesłusznie skazanych na śmierć. Udał się do miejsca egzekucji i powstrzymał kata, a następnie udowodnił ich niewinność. To uczyniło go patronem sprawiedliwości i obrońcą niewinnych.
4. Cud rozmnożenia zboża
Podczas klęski głodu w Mirze, Mikołaj miał przekonać kapitana statku zbożowego, by oddał część ładunku mieszkańcom miasta. Choć kapitan obawiał się kary, zboże cudownie się rozmnożyło i wystarczyło zarówno dla Miry, jak i dla cesarskiego skarbca
Od świętego do Santa Clausa
Z biegiem wieków postać Mikołaja ewoluowała. W średniowieczu był patronem dzieci, żeglarzy, kupców i ubogich. W XIX wieku, pod wpływem kultury anglosaskiej, jego wizerunek zaczął się zmieniać – z biskupa w mitrze i szacie w czerwonego, pulchnego staruszka z workiem prezentów. Dziś Santa Claus to globalny symbol świąt, ale jego korzenie tkwią w chrześcijańskiej tradycji miłosierdzia.
Mikołaj w Szczebrzeszynie – obraz, który przemawia
W kościele pw. św. Mikołaja Biskupa w Szczebrzeszynie, jednej z najstarszych świątyń regionu (wzniesionej w latach 1610–1620 z inicjatywy ks. Mikołaja Kiślickiego), znajduje się obraz z 1850 roku autorstwa Rafała Hadziewicza, przedstawiający świętego Mikołaja w stroju biskupim, z pastorałem i mitrą, otoczonego symbolami jego dobroczynności. To nie tylko dzieło sztuki – to przypomnienie o duchowym wymiarze świąt, o cichości serca i gotowości do pomocy.
Obraz ten, wpisany w renesansowy wystrój świątyni, przyciąga uwagę nie tylko estetyką, ale i przesłaniem. W czasach, gdy święta często sprowadzają się do zakupów i pośpiechu, Mikołaj ze Szczebrzeszyna przypomina o tym, co najważniejsze – o drugim człowieku.
Dziedzictwo, które trwa
Święty Mikołaj Biskup to postać, która łączy pokolenia i kultury. Jego historia to nie bajka, lecz realna inspiracja do czynienia dobra. W Szczebrzeszynie, gdzie jego obraz wciąż przemawia z ołtarza, duch Mikołaja nie zniknął – trwa w gestach, w modlitwie, w lokalnej pamięci.
Warto, by w tym świątecznym czasie każdy z nas – niezależnie od wieku – odnalazł w sobie odrobinę Mikołaja. Nie dla rozgłosu, nie dla pochwał, ale dla cichej radości, która rodzi się z dawania.