{"id":18973,"date":"2020-08-02T18:56:47","date_gmt":"2020-08-02T16:56:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/?p=18973"},"modified":"2020-08-04T11:06:54","modified_gmt":"2020-08-04T09:06:54","slug":"doktor-helena-klukowska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/?p=18973","title":{"rendered":"Doktor Helena Klukowska"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"457\" src=\"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KLUKOWSKI_FOTO.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18974\" srcset=\"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KLUKOWSKI_FOTO.jpg 750w, https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KLUKOWSKI_FOTO-400x244.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 709px) 85vw, (max-width: 909px) 67vw, (max-width: 984px) 61vw, (max-width: 1362px) 45vw, 600px\" \/><figcaption>Helena i Zygmunt Klukowscy z synem Jerzym w szpitalu w Szczebrzeszynie. Fotografia pochodzi ze zbior\u00f3w Franciszki Michalewskiej.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zygmunt Klukowski nie zdradzi\u0142 gdzie, kiedy i w jaki spos\u00f3b pozna\u0142 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119, ani jakie by\u0142y dok\u0142adne koleje ich zwi\u0105zku, a\u017c do przyjazdu na Zamojszczyzn\u0119.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czasy, w jakich przysz\u0142o im razem \u017cy\u0107 by\u0142y rzeczywi\u015bcie dramatyczne: I wojna \u015bwiatowa, rewolucja pa\u017adziernikowa, wojna polsko-bolszewicka, epidemia tyfusu plamistego w mi\u0119dzywojennej Polsce, na Zamojszczy\u017anie. Wydaje si\u0119, \u017ce Helena Klukowska pozostawa\u0142a w cieniu m\u0119\u017ca. Warto wi\u0119c wydoby\u0107 jej posta\u0107 na \u015bwiat\u0142o dzienne.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Helena Klukowska z domu Wojciechowska (c\u00f3rka Klemensa i Katarzyny, cho\u0107 w jednym z dokument\u00f3w zapisano, \u017ce matka Heleny mia\u0142a na imi\u0119 Kazimiera) urodzi\u0142a si\u0119 w 1877 r. w miejscowo\u015bci Pop\u00f3wka, powiat huma\u0144ski, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Trudno\u015b\u0107 sprawia ustalenie dok\u0142adnej daty dziennej jej urodzenia. Dokumenty, kt\u00f3re mia\u0142em okazj\u0119 przegl\u0105da\u0107 zawieraj\u0105 wykluczaj\u0105ce si\u0119 zapisy.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak wcze\u015bniej wspomnia\u0142em, nie potrafi\u0119 powiedzie\u0107, gdzie i w jaki spos\u00f3b Helena i Zygmunt spotkali si\u0119, poznali, zakochali \u2026 Mam pewne przypuszczenia. Nie b\u0119d\u0119 o nich pisa\u0142, bo s\u0105 to tylko dywagacje, kt\u00f3re nie maj\u0105 potwierdzenia w \u017ar\u00f3d\u0142ach, tekstach czy dokumentach. Natomiast pewnym jest to, \u017ce 14 lipca 1911 r. w ko\u015bciele pw. \u015bw. Miko\u0142aja w Krakowie Helena Klukowska zwi\u0105za\u0142a si\u0119 sakramentalnym w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim z dr. Zygmuntem Klukowskim. Ma\u0142\u017conek miesi\u0105c wcze\u015bniej, 2 czerwca 1911 r. (na dyplomie Zygmunta Klukowskiego napisano: \u201eDatum Cracoviae die II mensis iunii anno millesimo nongentesimo decimo primo\u201d) lub nieco p\u00f3\u017aniej odebra\u0142 dyplom doktora wszech nauk lekarskich. Z ich ma\u0142\u017ce\u0144stwa w 1916 r. na \u015bwiat przyszed\u0142 Jerzy Klukowski. Ma\u0142\u017conk\u00f3w dzieli\u0142a znaczna r\u00f3\u017cnica wieku, Helena Klukowska by\u0142a starsza od m\u0119\u017ca o osiem wiosen. Prze\u017cyli razem ponad 11 lat, \u0142\u0105czy\u0142o ich nie tylko uczucie mi\u0142o\u015bci i przywi\u0105zania, ale i wykszta\u0142cenie oraz nie \u0142atwa, ale trudna i wymagaj\u0105ca praktyka lekarska.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u0119d\u0105c poddanym rosyjskim, dr Klukowski nie mia\u0142 szans na rozpocz\u0119cie pracy zawodowej na obszarze Austro-W\u0119gier. Wobec tego najbardziej oczywistym rozwi\u0105zaniem by\u0142o opuszczenie Krakowa i nostryfikowanie dyplomu na uniwersytecie le\u017c\u0105cym na terenie Rosji, by uzyska\u0107 pe\u0142ne uprawnienia do praktyki lekarskiej na tym w\u0142a\u015bnie terenie. Wyb\u00f3r pad\u0142 na uniwersytet w Kazaniu, w kt\u00f3rym w 1912 r. przysz\u0142y kronikarz Zamojszczyzny nostryfikowa\u0142 dyplom otrzymany w Krakowie. Niestety nie jestem w stanie jednoznacznie odpowiedzie\u0107, gdzie w\u00f3wczas przebywa\u0142a Helena Klukowska. Razem z m\u0119\u017cem czy np. u rodzic\u00f3w doktora, kt\u00f3rzy mieszkali w Moskwie. Wiem, \u017ce do 1914 r. studiowa\u0142a medycyn\u0119 na Uniwersytecie w Lozannie.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dramatyczne czasy, w jakich przysz\u0142o im \u017cy\u0107 zapewne sprawi\u0142y, \u017ce nie mogli przebywa\u0107 ze sob\u0105 stale. Przypuszczam, \u017ce okres I wojny \u015bwiatowej i czas s\u0142u\u017cby doktora w armii rosyjskiej Helena Klukowska sp\u0119dzi\u0142a u jego rodzic\u00f3w w Moskwie. Tam przecie\u017c w 1916 r. przyszed\u0142 na \u015bwiat ich syn Jerzy. Zapewne s\u0142usznie twierdzi ks. bp J. \u015arutwa, \u017ce w tych te\u017c latach (1917-1918) Helena je\u017adzi\u0142a do m\u0119\u017ca, gdy ten pracowa\u0142 w rosyjskim szpitalu w Symferopolu na Krymie. Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej przyjechali do Polski.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy w lutym 1919 r. doktor zachorowa\u0142 na tyfus plamisty, poprosi\u0142 o przyjazd z Warszawy do Krasnobrodu nie kogo innego tylko \u017con\u0119 Helen\u0119, kt\u00f3ra \u201esama b\u0119d\u0105c lekarzem, bardzo energicznie i z pe\u0142nym po\u015bwi\u0119ceniem zaj\u0119\u0142a si\u0119 ratowaniem mnie z tej fatalnej choroby\u201d- wspomina\u0142 po latach, gdy ju\u017c dawno nie byli razem. Konkludowa\u0142: \u201eJej przede wszystkim zawdzi\u0119czam, \u017ce utrzymano mnie przy \u017cyciu\u201d. Tyfus nie omin\u0105\u0142 tak\u017ce \u017cony doktora, ale \u201eprzeby\u0142a (go) szcz\u0119\u015bliwie i ju\u017c oboje byli\u015bmy uodpornieni na t\u0119 tak niebezpieczn\u0105 dla lekarzy chorob\u0119\u201d.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W kwietniu 1920 r. ma\u0142\u017conkowie pojechali do Warszawy, do prof. Emila Godlewskiego, by\u0142ego nauczyciela uniwersyteckiego doktora z Wydzia\u0142u Lekarskiego UJ, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Nadzwyczajnego Naczelnego Komisarza do walki z epidemiami. Zgodnie z podj\u0119t\u0105 przez niego decyzj\u0105 doktor zosta\u0142 zobligowany do zorganizowania szpitala NNK w Szczebrzeszynie. Na podstawie umowy pomi\u0119dzy Naczelnym Nadzwyczajnym Komisariatem do walki z epidemiami i Sejmikiem Zamojskim, w Szczebrzeszynie zosta\u0142 powo\u0142any do \u017cycia 46 Pa\u0144stwowy Szpital Epidemiczny na 75 \u0142\u00f3\u017cek. Tym sposobem doktor zosta\u0142 szefem i lekarzem dwu szpitali, a jego \u017cona Helena, absolwentka medycyny (bez dyplomu) wesz\u0142a w sk\u0142ad lekarskiego personelu rezerwowego szpitala epidemicznego. Pomaga\u0142a mu w pracy w szpitalu, a kiedy w kwietniu 1920 r. na tyfus plamisty zachorowa\u0142a dr Felicja \u017b\u00f3\u0142towska-Warcha\u0142owska, kierowniczka szpitala epidemicznego w Bi\u0142goraju, NNK zdecydowa\u0142 o przeniesieniu w\u0142a\u015bnie tam Heleny Klukowskiej. W czerwcu 1920 r. wyzdrowia\u0142a dr Warcha\u0142owska, \u017cona doktora wr\u00f3ci\u0142a do Szczebrzeszyna, a nast\u0119pnie otrzyma\u0142a \u201eprzydzia\u0142 do szpitala wojskowego w Zamo\u015bciu\u201d. W czasie wojny polsko-bolszewickiej i wobec gro\u017c\u0105cego niebezpiecze\u0144stwa wraz z ewakuowanym szpitalem wojskowym z Zamo\u015bcia do Bydgoszczy wyjecha\u0142a r\u00f3wnie\u017c i ona. W pa\u017adzierniku 1920 zwolniono j\u0105 z pracy w szpitalu w Zamo\u015bciu, w\u00f3wczas wr\u00f3ci\u0142a do Szczebrzeszyna.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">29 stycznia 1922 r. doktor zosta\u0142 telegraficznie wezwany do NNK w Warszawie. Zaproponowano mu obj\u0119cie funkcji inspektora NNK w Baranowiczach, gdzie przebywa\u0142 do pocz\u0105tku marca, organizuj\u0105c szpital epidemiczny na 300 \u0142\u00f3\u017cek dla repatriant\u00f3w z Rosji. Doktor wyjecha\u0142 do Baranowicz 5 lutego, \u017cona Helena obj\u0119\u0142a w jego zast\u0119pstwie kierownictwo szpitala w Szczebrzeszynie. Po powrocie wpad\u0142 w wir pracy w szpitalu i seminarium nauczycielskim. W czasie letniego urlopu pojecha\u0142 odpocz\u0105\u0107 do Wielkopolski i nad Morze Ba\u0142tyckie. Co wydarzy\u0142o si\u0119 w tym okresie, skoro ju\u017c nied\u0142ugo potem Helena opu\u015bci\u0142a m\u0119\u017ca, trudno dociec. By\u0107 mo\u017ce nieporozumienia narasta\u0142y, a co\u015b przela\u0142o czar\u0119 goryczy\u2026<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">We wspomnieniach Zygmunt Klukowski napisa\u0142 nieco enigmatycznie i bardzo zwi\u0119\u017ale: \u201eNa jesieni (1922 r.) \u017cona z synkiem wyjecha\u0142a ze Szczebrzeszyna na sta\u0142e do Warszawy, a mnie poch\u0142on\u0119\u0142o \u017cycie spo\u0142eczne, praca zawodowa i studia humanistyczne\u201d.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trudno wymaga\u0107, aby doktor o tak delikatnej sprawie osobistej pisa\u0142 ze wszystkimi detalami i szczeg\u00f3\u0142ami, zw\u0142aszcza \u017ce niemal od pocz\u0105tku sporz\u0105dzania notatek, chcia\u0142, aby zosta\u0142y wydane i upublicznione. Ks. bp J. \u015arutwa, podkre\u015blaj\u0105c takie cechy doktora jak: sk\u0142onno\u015b\u0107 do zabaw, uleganie powabom pi\u0119knych kobiet (pytanie tylko, kiedy w\u00f3wczas i jak cz\u0119sto tak post\u0119powa\u0142?) i jego stosunek do religii, ca\u0142\u0105 win\u0105 za rozpad ma\u0142\u017ce\u0144stwa obarczy\u0142 w\u0142a\u015bnie jego. Spraw\u0119 t\u0119 mo\u017cna widzie\u0107 i w odmiennej perspektywie. Skoro Helena \u201edo ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142a wierna przysi\u0119dze ma\u0142\u017ce\u0144skiej\u201d, dlaczego nie ratowa\u0142a ma\u0142\u017ce\u0144stwa, ale wyjecha\u0142a? Oczywi\u015bcie, mo\u017cna snu\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju domys\u0142y, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mniej lub bardziej dok\u0142adnie opisywa\u0142y przyczyny rozstania, ale jak by\u0142o w istocie- wiedzieli oni sami\u2026<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">16 grudnia 1930 r. Konsystorz Wile\u0144ski Ewangelicko-Reformowany w trakcie przewodu s\u0105dowego \u201erozpozna\u0142 spraw\u0119 rozwodow\u0105 z pow\u00f3dztwa p. Zygmunta Klukowskiego wyznania Ewangelicko-Reformowanego\u201d. W sentencji wyroku napisano: \u201eZwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski, zawarty dnia 14 lipca 1911 r. w Rzymsko-Katolickim Ko\u015bciele parafjalnym \u015bw. Miko\u0142aja w Krakowie mi\u0119dzy powodem p. Zygmuntem Klukowskim, a pozwan\u0105 p. Helen\u0105 z Wojciechowskich Klukowsk\u0105 na zasadzie X Artyku\u0142u Agendy Wielkiej o rozwodach skutkiem niezgodno\u015bci charakter\u00f3w, wzajemnego siebie obrzydzenia i z\u0142o\u015bliwego opuszczenia powoda przez \u017con\u0119 jego, uzna\u0107 za rozwi\u0105zany przez rozw\u00f3d z prawem obu stron w razie \u017cyczenia zawierania nowych zwi\u0105zk\u00f3w ma\u0142\u017ce\u0144skich, dzieci: syn Jerzy 14 lat pozostaje przy matce, a na utrzymaniu ojca pozostawi\u0107 ojcu prawo widywania syna w ka\u017cdym czasie bez \u017cadnych przeszk\u00f3d\u201d.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po uprawomocnieniu si\u0119 wyroku 31 stycznia 1931 r. Zygmunt Klukowski w Ko\u015bciele Ewangelicko-Reformowanym w Wilnie \u201ewst\u0105pi\u0142 w zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z Zofj\u0105-Stanis\u0142aw\u0105 Szyma\u0144sk\u0105\u201d.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po wielu latach warto postara\u0107 si\u0119 obiektywnie oceni\u0107 s\u0142owa zawarte w przytoczonym \u201ewyroku\u201d. Tak dosadne sformu\u0142owania musia\u0142y pa\u015b\u0107 i dlatego te\u017c, \u017ceby uzasadni\u0107 wydane postanowienie. Mocne s\u0142owa by\u0142y potrzebne do \u201euznania zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego\u201d z 1911 r. \u201eza rozwi\u0105zany\u201d, ale i otwarcia drogi do \u201ewst\u0105pienia\u201d w nowy \u201ezwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski\u201d.<br>Rozstanie jak i czas po nim nie by\u0142y \u0142atwe dla doktora i Heleny, kt\u00f3ra nie zmieni\u0142a nazwiska i do ko\u0144ca \u017cycia pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 nim.<br>27 marca 1926 r. Helena Klukowska otrzyma\u0142a dyplom doktora wszech nauk lekarskich na Uniwersytecie Warszawskim. Rok p\u00f3\u017aniej, 6 grudnia 1927 r. Komisariat Rz\u0105du na Miasto Sto\u0142eczne Warszaw\u0119 wyda\u0142 jej za\u015bwiadczenie, na mocy kt\u00f3rego uzyska\u0142a uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza na terenie Polski. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i w jej trakcie (na pewno do 1940 r.) pracowa\u0142a jako lekarz w I O\u015brodku Zdrowia przy ulicy Pu\u0142awskiej, b\u0119d\u0105cym w zarz\u0105dzie Miasta Warszawy. W 1938 r. jej pensja z tytu\u0142u zatrudnienia wynosi\u0142a niemal 5&nbsp;500 z\u0142. Nie dotar\u0142em niestety do dokument\u00f3w, cho\u0107 czyni\u0142em usilne starania w tym wzgl\u0119dzie, kt\u00f3re by po\u015bwiadcza\u0142y fakt zatrudnienia H. Klukowskiej w zawodzie lekarza, np. pod koniec lat dwudziestych XX w.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zdaniem pani Ewy Klukowskiej, krewnej doktora tr\u00f3jka: Helena, Zygmunt i Jerzy utrzymywali ze sob\u0105 kontakty nawet po 1945 r. Moja rozm\u00f3wczyni zapami\u0119ta\u0142a r\u00f3wnie\u017c dr Klukowsk\u0105 jako osob\u0119 odpowiedzialn\u0105, dzieln\u0105, niech\u0119tnie podporz\u0105dkowuj\u0105c\u0105 si\u0119 innym i energiczn\u0105, mimo \u017ce liczy\u0142a wtedy (lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX w.) oko\u0142o 80 lat.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W rodzinie Klukowskich zachowa\u0142a si\u0119 nast\u0119puj\u0105ca informacja o pierwszej \u017conie doktora. Powiedzia\u0142 mi o niej jej wnuk, Andrew Klukowski: \u201eS\u0142u\u017cy\u0142a tak jak m\u0105\u017c w armii rosyjskiej podczas I wojny \u015bwiatowej oraz w wojnie domowej pomi\u0119dzy bia\u0142ymi i czerwonymi (by\u0107 mo\u017ce zosta\u0142a tylko zmobilizowana, D.G). M\u00f3j ojciec Jerzy, jako dziecko, towarzyszy\u0142 im w konnej tu\u0142aczce mi\u0119dzy Moskw\u0105 a Krymem. Trzyma\u0142a go na ko\u0144skim grzebiecie. Pokonywa\u0142 t\u0119 drog\u0119, jak matka, na oklep\u201d.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po II wojnie \u015bwiatowej Helena Klukowska, kiedy mia\u0142a ju\u017c prawie 70 lat, przenios\u0142a si\u0119 z Warszawy do Podkowy Le\u015bnej, gdzie pracowa\u0142a jako lekarz szkolny. By\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Doktor Helena Klukowska zmar\u0142a 3 kwietnia 1970 r. w wieku 93 lat. Spocz\u0119\u0142a na cmentarzu parafialnym w Podkowie Le\u015bnej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dariusz G\u00f3rny<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W trakcie pisania artyku\u0142u korzysta\u0142em z materia\u0142\u00f3w Archiwum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Archiwum Pa\u0144stwowego w Zamo\u015bciu, Biblioteki Uniwersyteckiej KUL Jana Paw\u0142a II, G\u0142\u00f3wnej Biblioteki Lekarskiej im. St. Konopki, ksi\u0105\u017cki ks. bpa Jana \u015arutwy Bez Boga-ani do proga. Tryptyk doktora Klukowskiego, wspomnie\u0144 i dziennik\u00f3w Zygmunta Klukowskiego zebranych w ksi\u0105\u017cce Zamojszczyzna 1918-1959., wyd. staraniem O\u015brodka KARTA.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zakaz kopiowania bez zgody autora. W razie cytowania prosimy o podanie \u017ar\u00f3d\u0142a (w tym przypadku nazwy portalu internetowego) oraz imienia i nazwiska autora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zygmunt Klukowski nie zdradzi\u0142 gdzie, kiedy i w jaki spos\u00f3b pozna\u0142 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119, ani jakie by\u0142y dok\u0142adne koleje ich zwi\u0105zku, a\u017c do przyjazdu na Zamojszczyzn\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-18973","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia"],"views":1274,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18973"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18976,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18973\/revisions\/18976"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szczebrzeszyn.info\/aktualnosci\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}