Minęło 55. lat od śmierci dr Zygmunta Klukowskiego

24 listopada 2014
Fot. Zbiory prywatne

Fot. Zbiory prywatne

23 listopada minęła 55. rocznica śmierci dra Zygmunta Klukowskiego. Mieszkał i pracował, z niewielkimi przerwami, w Szczebrzeszynie niemal dokładnie 40 lat.

Dariusz Górny. Fot. Tomasz Gaudnik

Dariusz Górny. Fot. Tomasz Gaudnik
Dariusz Górny – z wykształcenia polonista, pedagog specjalny, logopeda. Jestautorem tomiku wierszy poświęconego dr Zygmuntowi Klukowskiemu „do ZK”, który został wydany przez Miejski Dom Kultury w Szczebrzeszynie. Współorganizator konferencji popularno-naukowej w 55. rocznicę śmierci dra Zygmunta Klukowskiego i 95. rocznicy Jego przyjazdu do Szczebrzeszyna, oraz spotkania Życie wśród książek. Sylwetka Zygmunta Klukowskiego, które odbyło się w styczniu 2014r. w Książnicy Zamojskiej im. St. Kostki Zamoyskiego w Zamościu. Przygotowuje monografię poświęconą dr Zygmuntowi Klukowskiemu. Obecnie pracuje zawodowo jako logopeda.
Opracował tom tekstów naukowych z konferencji „Wspólna Polityka Rolna UE i jej wpływ na region zamojski”, wydany przez Wyższą Szkołę Humanistyczno-Ekonomiczną im. Jana Zamoyskiego w Zamościu. Opracował wspomnienia pana Zbigniewa Kruka pt.” Z Armii Krajowej na Sybir” (książka ukazała się w 2010 r.)

Przyjechał do naszego miasta 20 października 1919roku. Był dyrektorem Szpitala p.w. św. Katarzyny, lekarzem, regionalistą, bibliofilem, nauczycielem higieny w miejscowym gimnazjum, kronikarzem Zamojszczyzny, żołnierzem Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej.

Zygmunt Klukowski zarówno ze strony ojca, jak i matki, jak się wydaje, miał pochodzenie szlacheckie. Zgodnie z przekazanymi mi przez Główne Archiwum Akt Dawnych w Warszawie informacjami   wynika, że Klukowscy mieli herb Jasieńczyk, a Podwińscy herb Łuk (Seweryn Uruski Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej, wymienia rodziny Klukowskich, herbu Jasieńczyk (t. VII s. 8-9) oraz Podwińskich s. 159)., herbu Łuk (t. XIVw, s.159). Rodzina Klukowskich, miedzy innymi ojciec Zygmunta -Jordan Klukowski, legitymowali się ze szlachectwa w XIX w. w guberni podolskiej. Natomiast Podwińscy również legitymowali się ze szlachectwa w XIX w. w guberni wileńskiej.

Zygmunt Klukowski urodził się 25 stycznia 1885r.  w Odessie jako syn Jordana i Felicji z d. Podwińska. Ojciec w Odessie prowadził aptekę, matka, najprawdopodobniej, zajmowała się domem, opiekowała się dziećmi. Zygmunt miał starszą o siedem lat siostrę Zofię, starszego o 13 lat brata Juliana. W 1894r. rodzina Klukowskich osiedla się w okolicach Wilna (tutaj Zygmunt Klukowski rozpoczyna naukę w gimnazjum). Następnie, w 1896r. Klukowscy przenoszą się do Moskwy; ojciec pracuje w znanej firmie farmaceutycznej W.K. Ferrejna. W Moskwie Zygmunt Klukowski kontynuuje naukę w gimnazjum; należy też wówczas do tajnej organizacji uczniowskiej. Jesienią 1904r. zapisuje się na Wydział Lekarski Uniwersytetu Moskiewskiego. Wskutek rewolucji 1905r. i związanych z nią studenckich protestów, jesienią 1905r.  przenosi się na studia  medyczne na Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, które kończy w 1911r. uzyskaniem stopnia doktora wszech nauk lekarskich. Tutaj wiąże się ze środowiskiem „Spójni” – organizacji bliskiej PPS. W okresie tym przerzuca socjalistyczną bibułę do Warszawy, w wyniku czego jest aresztowany i osadzony na Pawiaku w Warszawie.

W czasie wakacji spędzanych u rodziców w Moskwie, jak sam mówi, bierze czynny udział w niesieniu pomocy więźniom politycznym, którzy w drodze do katorgi, chwilowo przebywali w areszcie na Butyrkach (dostarcza im nielegalnych raportów i różnych przedmiotów, mogących ułatwić w przyszłości ucieczkę).

W1912r. Zygmunt Klukowski zdaje egzamin w Kazaniu, dzięki czemu nostryfikuje dyplom uzyskany na  UJ. Pierwszą pracę zawodową, jako lekarz,

podejmuje w szpitalu w Nieświeżu, a potem w szpitalu w Żołudku w dawnym powiecie lidzkim. Niedługo po wybuchu I wojny światowej, we wrześniu 1914r. zostaje powołany do wojska rosyjskiego w charakterze starszego ordynatora szpitala polowego (w czasie I wojny światowej, jako lekarz, przebywa m.in. w Rumunii i w Prusach). Po rewolucji październikowej w 1917r., organizuje Polaków w 25 dywizję piechoty i zostaje jej Przewodniczącym.

Doktor Zygmunt Klukowski znalazł się na Zamojszczyźnie zupełnie przypadkowo. Jak sam napisał we „Wspomnieniach”  7 października 1918r. przybył z Rosji do Warszawy.

Ten- na dzisiejsze czasy młody człowiek- miał wówczas 33 lata i za sobą studia medyczne uwieńczone tytułem naukowym doktora wszech nauk medycznych, praktykę lekarską w Żołudku i Nieświeżu oraz wieloletnią służbę, jako medyk, w carskim wojsku  w czasie I wojny światowej. Był młodym adeptem sztuki lekarskiej, przed którym powinny otwierać się szerokie perspektywy awansu zawodowego, nawet naukowego. Niestety rzeczywistość okazała się nieco bardziej prozaiczna i niesprzyjająca: „ Poszedłem to tu, to tam, udałem się do Ministerstwa Zdrowia, lecz wszędzie odprawiono mnie z kwitkiem”- napisał. Rozwiązanie trudnej życiowej sytuacji nastąpiło drogą protekcji. Klukowski zupełnie przypadkowo

spotyka w Warszawie kolegę z okresu studiów medycznych w Krakowie dra Stefana Madlera sprawującego funkcję zastępcy lekarza powiatowego w Zamościu; to dzięki niemu już niedługo potem dr Zygmunt Klukowski przybywa do Krasnobrodu

Na początku października 1919r. doktor Zygmunt Klukowski otrzymał od lekarza powiatowego w Zamościu Mędrkiewicza propozycję zmiany miejsca zamieszkania i pracy, bowiem na początku tego miesiąca zmarł były kolega doktora z okresu studiów medycznych w Krakowie, pełniący funkcję kierownika szpitala w Szczebrzeszynie. Tym sposobem, po akceptacji przez władze powiatowe, 20 października 1919r. dr Z. Klukowski przyjechał do naszego miasta.

W XX-leciu międzywojennym Zygmunt Klukowski inicjuje powstanie: Koła Miłośników Książki w Zamościu, Biblioteki Miejskiej w Zamościu,

Muzeum w Zamościu; jest członkiem Rady Bibliofilskiej, Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie, Klubu Dobrej Książki w Warszawie, współorganizuje Zjazd Szymonowiczowski; redaguje „Tekę Zamojską. Kwartalnik Regionalny”; za działalność bibliofilską zostaje odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i Srebrnym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury.

W czasie II wojny światowej żołnierz Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej oraz lekarz oddziałów partyzanckich. Gromadzi wówczas dokumenty ruchu oporu na Zamojszczyźnie, wspomnienia, dzienniki i relacje, które potem ukazują się w formie czterech tomów „Materiałów do dziejów Zamojszczyzny w latach 1939–1944”. Pisze dzienniki z okresu XX-lecia międzywojennego , na bieżąco –w czasie II wojny światowej, i po jej zakończeniu.  Posiadają one niebywałą wartość historyczną, społeczną , faktograficzną; odnoszą się do bardzo istotnych wydarzeń związanych z historią Szczebrzeszyna i regionu; opisują atmosferę przed wrześniem 1939, czas początkowej nadziei na zwycięstwo, okupację niemiecką,

sowiecką, eksterminację Żydów, ludności polskiej, inteligencji, postawy wobec okupantów, tragizm wysiedleń, życia w okupowanej Polsce.

Jest postacią tragiczną- wielokrotnie więziony (przez Rosjan jeszcze przed I wojną światową, przez Niemców, po II wojnie światowej, zamordowano mu przysposobionego syna Tadeusza, syn Jerzy w 1922r. wyjechał z matką do Warszawy- po raz ostatni spotkał się z nim po II wojnie światowej, w Niemczech, gdzie przebywał jako świadek w jednym z  procesów  norymberskich w listopadzie 1947 r. – w procesie funkcjonariuszy Głównego Urzędu Rasy i Osadnictwa SS. Został powołany jako świadek oskarżenia w sprawie pacyfikacji Zamojszczyzny).

Po zakończeniu II wojny światowej zakłada z kilkom mieszkańcami Komitet Odbudowy Szkół-już  1 września 1944 r. w gimnazjum w Szczebrzeszynie odbyły się zajęcia. W 1948r. był inicjatorem  powołania Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczebrzeszynie.

Doktor Zygmunt Klukowski został aresztowany w 1946. Powtórnie w 1950 za przynależność do AK, za odmowę współpracy z nowymi

władzami komunistycznymi i ukrycie archiwum oddziałów AK. Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie skazał go na 2 lata pozbawienia wolności w zawieszeniu; ponownie aresztowany  w lipcu 1952 roku (związek z działalnością syna Tadeusza, który związał się z podziemną organizacją „Kraj”, za co ten został skazany na karę śmierci i rozstrzelany 31 czerwca 1953 w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie); doktor został skazany na 10 lat więzienia. Dopiero w 1956r. doktor został zrehabilitowany; otrzymuje Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, a w czerwcu 1959 roku najwyższe odznaczenie bibliofilskie – Order Białego Kruka ze Wstęgą Białej Myszy. W lipcu 1959 roku odebrał nagrodę tygodnika „Polityka” za „Dziennik z lat okupacji”, jako najlepszy zapis ( II wojny światowej) w najnowszej historii Polski. Umiera  23 listopada 1959 w Szczebrzeszynie.

Wiersze Dariusza Górnego poświęcone doktorowi Klukowskiemu : wiersze DGórnego

(Dariusz Górny)

                                                                                            

 

Skomentujesz?

2 Responses to Minęło 55. lat od śmierci dr Zygmunta Klukowskiego

  • Odnośnie syna Klukowskiego

    Wyroki śmierci sprawców zamachu na Martykę zostają wykonane 60 lat temu, w maju 1953 roku. Wyrok wykonano również na adiutancie „Jana” 21-letnim Tadeuszu Klukowskim, który był z nim w czasie obławy. W czasie okrutnego śledztwa chłopak nie załamał się i nie podał żadnego nazwiska. Karę śmierci dostaje też łączniczka „Jana” Krystyna Metzger – zamienioną na dożywocie, bo jest w ciąży. Metzger wychodzi na wolność w 1961 roku, pięć lat po tym, jak otworzyły się bramy więzień dla „politycznych”. Z dokumentacji więzienia dla kobiet w Inowrocławiu, gdzie odbywała część wyroku, wynika, że dziecko zmarło przy porodzie w mokotowskim więzieniu.

    więcej na http://www.rp.pl/artykul/1010777.html?print=tak&p=0

  • CZEŚĆ I CHWAŁA BOHATEROM !